Hai ván cờ không có nước đi: Israel bỏ vòng 6, Hà Lan và Bulgaria nhận trọn điểm

Mười một giờ trưa giờ Samarkand, bốn kỳ thủ Hà Lan bước vào sảnh thi đấu chính của Olympiad cờ vua 2026. Bàn số một đã đặt quân, đồng hồ đã cài, biên bản đã mở. Phía đối diện, ghế Israel trống hoàn toàn — không kỳ thủ, không trưởng đoàn, không một lá cờ nhỏ trên thành bàn. Trọng tài chờ hết thời gian quy định, ghi biên bản, và tỉ số được ấn định. Ở sảnh nữ cách đó vài chục mét, đội Bulgaria làm đúng quy trình tương tự với đội tuyển nữ Israel. Hai kết quả đậm nhất của vòng 6 tại Samarkand không được quyết định bằng một khai cuộc Sicilian hay một phòng thủ Berlin, mà bằng một tờ lịch tôn giáo và hai chữ ký từ chối. Camera quay cảnh đội Hà Lan bước vào, nhìn quanh, rồi ngồi xuống đợi. Không ai trong số họ chạm vào quân cờ. Đó là ván đấu kỳ lạ nhất mà tôi từng chứng kiến trong hơn ba thập kỷ ngồi ở khu vực báo chí của các giải cờ đỉnh cao.

Yom Kippur, ngày linh thiêng nhất của Do Thái giáo, rơi vào 20 và 21 tháng 9 năm 2026. Olympiad cờ vua 2026 tại Samarkand, Uzbekistan, không dành lịch nghỉ cho dịp này. Ở vòng 5 diễn ra Chủ nhật 20 tháng 9, ban tổ chức tìm được thỏa thuận: đội nam Singapore và đội nữ Colombia đồng ý đánh sớm hơn 1 giờ 15 phút so với lịch chuẩn. Trận đấu được dời sang khách sạn Savitsky để các kỳ thủ Israel kịp kết thúc trước khi mặt trời lặn. Đó là một thỏa thuận dân sự, và nó diễn ra suôn sẻ.

Sang vòng 6, thứ Hai 21 tháng 9, Israel gửi yêu cầu chính thức tới FIDE với hai phương án: hoặc đánh sau 19 giờ 30 giờ địa phương, hoặc dời sang 22 tháng 9, ngày nghỉ chính thức của giải. FIDE liên hệ với hai đối thủ. Hà Lan ở bảng mở và Bulgaria ở bảng nữ đều từ chối. Khi Israel không có mặt đúng giờ, cả hai đội được xử thắng bằng forfeit, nhận trọn điểm mà không cần đi một nước.

Phát ngôn viên FIDE nói rõ: "Không giống vòng trước, không đối thủ nào đồng ý thi đấu ở thời điểm khác lịch chính thức. Họ hoàn toàn có quyền từ chối yêu cầu như vậy."

Luật ở đây cần được nói cho rõ, vì nhiều người đọc tin sẽ tưởng FIDE có quyền áp đặt. Không. Trong hệ thống Olympiad, quyền điều chỉnh giờ thi đấu thuộc về đối thủ, không thuộc ban tổ chức. FIDE chỉ đóng vai trò trung gian liên hệ. Một chữ "không" từ phía Hà Lan hoặc Bulgaria là đủ để khóa cửa.

Đây là chỗ tôi muốn dừng lại lâu hơn phần tin tức. Trong cờ vua đỉnh cao, lịch thi đấu không phải thủ tục hành chính — nó là một quân cờ, và ở Samarkand vòng 6, nó được hạ xuống bàn đúng lúc.

Xét thuần túy về thể thức: Olympiad dùng hệ Thụy Sĩ, 11 vòng, điểm tính theo đội. Một trận thắng forfeit 4-0 không khác gì một trận thắng trên bàn về mặt điểm số, nhưng khác hoàn toàn về chi phí. Hà Lan không tiêu tốn một calo trí tuệ, không lộ một biến khai cuộc, không để lộ điểm yếu tàn cuộc, và quan trọng nhất — không tiêu hao thời gian chuẩn bị. Trong khi các đội top đầu khác phải cày qua bốn, năm giờ đồng hồ với áp lực đồng hồ sinh học, Hà Lan bước vào vòng 7 với pin đầy.

Israel thì mất trắng hai trận. Đội nam được xếp hạt giống số 22, đứng thứ 22 sau khi thắng 4 trong 5 vòng. Đội nữ cũng hạt giống số 22, đứng thứ 20 với thành tích tương tự. Thứ hạng đó cho thấy Israel không phải đội đua huy chương — họ là đội đua suất và đua vị trí. Trong hệ Thụy Sĩ, mỗi trận thắng đẩy bạn lên nhóm đối thủ mạnh hơn, mỗi trận thua ném bạn trở lại nhóm giữa. Bị xử thua 0-4 ở vòng 6 nghĩa là mất hai bậc đối thủ, mất điểm hệ số Buchholz, và mất toàn bộ đà tâm lý tích lũy sau bốn trận thắng trong năm vòng đầu.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu đồng đội của tôi suốt 32 năm làm bình luận viên cờ vua cho VTC, có một quy luật mà ít người ngoài ngành để ý: tâm lý đội cờ không được xây bằng điểm, mà được xây bằng việc ngồi đối diện nhau trên bàn và cùng thắng. Một trận thắng forfeit không tạo ra ký ức chung. Một trận thua forfeit thì tạo ra một ký ức rất xấu — nó dạy cho các kỳ thủ trẻ rằng họ không kiểm soát được số phận của chính mình. Với một đội tuyển có độ tuổi trung bình trẻ như Israel, đó là món quà độc.

FIDE thì ở thế kẹt. Họ cho phép điều chỉnh ở vòng 5, và điều đó mở ra tiền lệ. Đến vòng 6, FIDE không thể ép đối thủ, vì làm vậy sẽ vi phạm quyền tự quyết của đội bạn. Nhưng cũng không thể nói mình không có cách nào — vì chính họ đã chứng minh ở vòng 5 rằng có cách. Khoảng trống giữa hai vòng đấu ấy là một khoảng trống về quy trình, và nó sẽ còn bị khai thác.

Còn một tầng nữa mà tôi muốn nói thẳng. Bảng nữ luôn bị đối xử như phần phụ lục của các giải cờ. Cùng một yêu cầu, cùng một ngày, đội nữ Colombia đồng ý còn đội nữ Bulgaria từ chối. Không ai gọi đó là sự cố lớn. Trong bản tin tối hôm đó, phần bảng nữ chỉ chiếm một dòng. Câu hỏi tôi hỏi không giống phụ nữ, nhưng câu trả lời họ né tránh chẳng giống đàn ông.

Giờ đến phần tôi có thể sai.

Cách kể chuyện phổ biến nhất là đặt Israel vào vai nạn nhân bị đối xử bất công, còn Hà Lan và Bulgaria là kẻ thiếu nhân nhượng. Tôi không mua cách kể đó.

Cả Hà Lan và Bulgaria đều đang ở giai đoạn quyết định của giải. Bulgaria ở bảng nữ có tham vọng thứ hạng cao hơn hẳn sau khi hạt giống số 22 của Israel đứng chót nhóm 20. Hà Lan ở bảng mở cần trọn điểm để giữ nhóm đầu. Đồng ý dời giờ nghĩa là xáo trộn đồng hồ sinh học, lịch ăn, lịch nghỉ của chính mình, để giúp đối thủ thi đấu tốt hơn. Không có luật công bằng nào bắt họ phải làm điều đó.

Và đây là chỗ tôi nghi ngờ nhất: thời điểm gửi yêu cầu. Israel biết lịch Yom Kippur từ nhiều tháng trước. Lịch thi đấu Olympiad được công bố công khai. Việc xin đổi khung giờ cho vòng 5 đã mở ra khuôn mẫu, và đáng lẽ phải có một thỏa thuận ở cấp cao hơn cho toàn bộ các vòng nằm trong giai đoạn hành lễ, chứ không phải xin từng vòng một sát giờ thi đấu. Đội nào để việc này đến phút chót thì chính họ đã chấp nhận rủi ro bị từ chối.

Điểm tôi cho là cốt lõi, và nó không nằm ở Yom Kippur: đây là lần đầu một giải cờ lớn giải quyết mâu thuẫn tôn giáo bằng cơ chế song phương. FIDE thoái thác sang đối thủ. Nhưng một liên đoàn biết sự kiện của mình mang tính toàn cầu lại muốn biến đối thủ thành bên ra quyết định về quyền hành lễ tôn giáo sao? Sai lầm không đáng sợ, cúi xuống nhặt lại băng hình lúc 2 giờ sáng mới là điều làm nên nhà dự báo — và tôi đã đọc lại quy trình của FIDE ba lần, lần nào cũng dừng ở cùng một câu: "họ hoàn toàn có quyền từ chối."

Samarkand 2026 sẽ được ghi lại bằng những ván cờ, nhưng tôi mong nó được ghi lại thêm bằng một câu hỏi về quy trình. Một giải đấu đẳng cấp thế giới cần một điều khoản chuẩn về ngày hành lễ tôn giáo, được ký trước khi bảng đấu công bố, chứ không phải một chuỗi email cầu xin đối thủ phút chót.

Nếu điều đó không xảy ra trước kỳ Olympiad tiếp theo, hãy nhớ dự đoán này: sẽ có ít nhất một đội nữa mất trắng điểm vì lý do không liên quan đến cờ. Sân vận động trống rỗng năm ấy, tôi tìm thấy sơ đồ chiến thuật nằm yên dưới ghế ngồi thay vì tiếng hò reo — ở Samarkand, tôi tìm thấy một tờ lịch nằm yên dưới bàn cờ.